Fotografuj z głową, czyli co i jak wolno uwiecznić

Wydaje nam się, że w przestrzeni publicznej fotografować możemy wszystko, co się nam spodoba. Rzeczywistość wygląda jednak inaczej, a nieznajomość zasad obowiązujących w różnych zakątkach świata może nas sporo kosztować.

Artykuł poradnikowy

Miejsca niedozwolone

W przypadku, gdy fotografujemy dla własnej przyjemności, a owoce naszej pracy umieścimy w domowej biblioteczce, możemy robić zdjęcia wszędzie tam, gdzie nie ma tabliczki obwieszczającej zakaz. Jeśli obiekt, który chcemy uwiecznić na zdjęciu, stanowi własność prywatną, wówczas musimy uzyskać stosowną zgodę. Zakaz fotografowania dotyczy zwykle centrów handlowych, a także obiektów wojskowych czy elektrowni, a więc miejsc strategicznych ze względu na bezpieczeństwo danego kraju. Te obostrzenia nie zaskakują, natomiast niewiele osób zdaje sobie sprawę, że najsłynniejsze miejsca oraz zabytki również objęte są ograniczeniami dotyczącymi możliwości wykonywania zdjęć, a także późniejszego ich wykorzystania.

W celach komercyjnych (a więc gdybyśmy np. chcieli sprzedać swoje zdjęcia do banku fotografii), bez pisemnej zgody nie wolno nam fotografować londyńskich: Trafalgar Square i Parliament Square, w przypadku London Eye obiekt nie może znajdować się na głównym planie zdjęcia, a więc jeśli stanowi jedynie tło – sprzedaż zdjęć powinna nam ujść na sucho. Ta sama zasada dotyczy: Twin Towers w Kuala Lumpur czy budynku Chryslera w Nowym Jorku.

Interesujące obostrzenia wymyślono dla Wieży Eiffla. Otóż można ją fotografować o każdej porze dnia i nocy, jednak komercyjnie można wykorzystać jedynie te zdjęcia, które powstały w dzień. Sprzedawać, ani wykorzystywać w prasie nie można również fotografii znaku London Underground i francuskiego Luwru. Równie ciekawe zasady panują w krajach, które zabraniają fotografowania ubogich dzielnic. Za wykonywanie zdjęć w takich miejscach grozi surowa kara. Powodów tej, dziwacznej dla przyjezdnych, decyzji można się doszukiwać w usilnej ochronie dobrego wizerunku państwa. Do takich krajów należy np. Sudan.

Zakaz fotografowania wewnątrz sal muzeów i galerii niewielu dziwi, natomiast zabranianie wykonywania zdjęć budynków muzealnych, to już nie taka oczywista sprawa. Niektóre z muzeów, np. Zamek Królewski na Wawelu, zostały zastrzeżone jak znak towarowy, dlatego ich fotografowanie w celach komercyjnych jest zakazane. Skoro jesteśmy już przy znakach towarowych, warto wspomnieć, że na nie również należy zwrócić baczną uwagę. W sytuacji, gdy na wykonanych przez nas fotografiach widnieją zastrzeżone symbole, ich odsprzedanie do banku zdjęć może skutkować problemami natury prawnej. Dlatego najlepiej zachować ostrożność i unikać ujęć zawierających podobne elementy krajobrazu.

Ludzie

W sytuacji, gdy zdjęcia wykorzystujemy wyłącznie do celów prywatnych, w większości przypadków, możemy fotografować ludzi bez ograniczeń (chyba, że ktoś zdecydowanie wyrazi swój sprzeciw). Problem zaczyna się, gdy zamierzamy odsprzedać materiał któremuś z banków fotografii. Każde komercyjne wykorzystanie zdjęcia, na którym znajdują się ludzie, wymaga ich zgody. W takim wypadku spisuje się stosowne oświadczenie, w którym strony określają zasady upubliczniania i sprzedaży fotografii. W sytuacji, gdy zamierzamy zdjęcia publikować w prasie, zgoda ta nie jest wymagana, gdy fotografujemy 3 lub więcej osób. Liczba ta różni się w zależności od kraju, dla pewności warto sprawdzić takie szczegóły jeszcze przed wyjazdem.

Tradycja i religia

Każde wyznanie rządzi się innymi prawami. Niektóre z religii mają zasadę opisującą niemal każdy aspekt życia, zatem objęły także i fotografię. W krajach muzułmańskich na przykład nie wolno fotografować kobiet, w Peru zaś wierzy się, że zrobienie komuś zdjęcia to kradzież duszy. Wierzenia te mogą spotkać się z brakiem zrozumienia oraz lekceważeniem ze strony mieszkańców Zachodu. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z konsekwencji. Niezastosowanie się do tych zasad może nas kosztować nawet życie, zwłaszcza, gdy swoje podróżnicze kroki skierujemy w mniej uczęszczane tereny i tam zapragniemy fotografować to, co zakazane.

Zwierzęta

Fotografowanie zwierząt nie jest objęte tak ścisłymi regułami, jednak należy brać pod uwagę zasady ochrony gatunków rzadkich. Zwykle należy fotografować je w sposób, który nie zakłóca ich spokoju, np. z dala od miejsc lęgowych.

Pamiętajmy, że nieznajomość prawa nie zwalnia nas z jego przestrzegania. Przed wyjazdem najlepiej dokładnie zapoznać się z obowiązującymi na danym terenie zasadami. To pozwoli uniknąć nieporozumień i nieprzyjemności. Zasady publikowania zdjęć w bankach fotograficznych znajdziemy w ich regulaminach, w których dokładnie wyjaśnia się zakres obowiązywania poszczególnych licencji. Pozostałych informacji dostarczą nam blogi i poradniki podróżnicze oraz fotograficzne.